James Buchanan nam politici serieus genoeg om ook hun eigenbelang te onderzoeken. Wie stemmen wil winnen, moet iets aanbieden. En weinig aanbiedingen zijn zo aantrekkelijk als een voordeel waarvoor iemand anders de rekening krijgt. Stem op mij, dan belast ik die mensen en profiteer jij. De andere politicus belooft hetzelfde, maar wijst naar een andere groep. Vervolgens noemen ze elkaar onverantwoordelijk. Over de methode bestaat opmerkelijk weinig onenigheid.
Het akkoord over de miljonairsbelasting van PRO, Volt, D66 en CDA past daar keurig in. Jesse Klaver zei op 11 november dat het de bedoeling is “zodat gewone mensen wat minder belasting betalen”. De gewone mensen mogen ontvangen. De andere mensen mogen betalen. Dat ruimt alvast prettig op in het morele landschap.
Wie het amendement leest, ontdekt hoe royaal de politiek is geworden. De belasting op arbeid moet vooral minder omhoog dan eerder voorgesteld. Eerst een grotere greep in de portemonnee aankondigen, vervolgens een stukje daarvan laten zitten en applaus vragen voor de teruggave.
De rekening verschuift naar vermogen en erfenissen. Het voorstel introduceert in box 3 een tarief van 38,5 procent over het belastbare inkomen boven €60.000. Daaronder daalt het tarief naar 35,5 procent. Ook schenkingen op papier en schijfgrenzen worden aangepakt. Het gaat om een voorstel, niet om ingevoerde wetgeving.
Maar deze miljonairsbelasting wordt niet plotseling onrechtvaardig door die extra procentpunten. Vanuit het libertarische uitgangspunt dat uw bezit van u is, geldt voor iedere belasting hetzelfde bezwaar: de overheid eigent zich onder dwang een deel toe. De wettelijke legitimatie maakt die afname legaal. Vrijwillig wordt ze er niet van. In die morele betekenis is belasting gelegitimeerde roof.
Wie het principe aanvaardt dat de overheid uw vermogen mag belasten, heeft de belangrijkste toestemming al gegeven. Daarna gaat de discussie over de omvang van de buit. Of het 35,5 of 38,5 procent wordt, maakt voor uw portemonnee verschil. Voor het principe niet. De politiek heeft alleen nog een meerderheid voor het tarief nodig.
Intussen blijft haar eigen verlanglijst buiten deze ruil. Minder uitgeven levert boze belanghebbenden op. Meer afnemen bij een zorgvuldig gekozen groep levert een campagneboodschap op.
Dat is de perverse prikkel. De politicus kan vrijgevig zijn zonder zelf iets weg te geven. Hij verdeelt voordelen, verzamelt politieke waardering en presenteert de rekening aan mensen wier instemming hij niet nodig heeft. Wie bezwaar maakt, moet eerst uitleggen waarom hij de gewone mensen niets gunt.
De kiezer krijgt een belofte. De politicus krijgt steun. Een derde krijgt de aanslag.
En degene die het geld laat afpakken, noemt zichzelf de gever.
Bronnen: aankondiging van het akkoord en het amendement.