D66 wilde dat de koning belasting ging betalen. Nu D66-leider Rob Jetten premier is, wil hij volgens de NOS de bestaande vrijstelling niet schrappen. De jaarlijks terugkerende discussie noemt hij een ‘onvruchtbare dynamiek’. Er moet een breder onderzoek komen naar een toekomstbestendig koningshuis.
Dat is prettig nieuws voor iedereen met een uitzonderingspositie. Houd lang genoeg vol en uiteindelijk wordt niet het privilege vervelend, maar de discussie erover.
De verontwaardiging is begrijpelijk. Een partij vraagt jarenlang om verandering en ontdekt vanuit het Torentje ineens de voordelen van nader onderzoek. Maar ook de kritiek blijft opmerkelijk beleefd binnen de bestaande regeling. Moet de koning belasting betalen? Moeten zijn uitgaven inzichtelijker? Kan het erfelijke privilege misschien worden voorzien van een aangifteformulier?
Er ligt een eenvoudiger vraag: waarom betalen we deze familie voor een erfelijk staatsambt?
Het geboortebewijs als benoemingsbesluit
De man die zich koning laat noemen, heeft daar juridisch alle reden toe. De staat heeft zijn titel, opvolging en financiering geregeld. Het staat keurig op papier. Alleen beantwoordt dat nog niet waarom zijn geboorte voor anderen een betalingsverplichting moet opleveren.
Bij vrijwel iedere andere publieke functie zouden we een erfelijke benoeming merkwaardig vinden. Een burgemeester die alvast zijn dochter als opvolger aanwijst, krijgt vermoedelijk vragen. Bij het koningshuis is hetzelfde familieverband juist het argument voor vertrouwen. Daar heet het continuïteit.
Vervolgens prijzen politici de koning omdat hij boven de partijen staat. Dat is inderdaad gemakkelijker wanneer je voor je positie geen verkiezingen hoeft te winnen. De afwezigheid van politieke concurrentie wordt zo gepresenteerd als een bijzondere bestuurlijke kwaliteit.
Met Spooner kun je hier een eenvoudige vraag stellen: wie heeft eigenlijk ingestemd? Niet wie ooit een grondwet opstelde, maar wie vandaag geacht wordt te betalen. Een oude afspraak tussen andere mensen wordt niet vanzelf jouw persoonlijke toestemming. De familie erft het ambt. De burger krijgt zijn aandeel in de rekening zonder eerst iets te hoeven aanvaarden.
Onderhoud aan de troon
Het NOS-artikel maakt Jettens draai zichtbaar en geeft de oppositie ruimte om hem daarop aan te spreken. De lof voor de verbindende en stabiliserende koning komt herkenbaar uit de mond van politici. Dat zijn hun argumenten, geen door de journalist bewezen eigenschappen.
Toch blijft het kader beperkt. We lezen over belastingen, transparantie en een mogelijke grotere rol bij kabinetsformaties. Het koningshuis zelf staat er als een gegeven. De discussie gaat over het onderhoud aan de troon, niet over de vraag waarom hij daar moet blijven staan.
Dat is precies de stap die ontbreekt. Waarom zou iemand die niets met het koningshuis heeft, verplicht moeten bijdragen aan het voortbestaan ervan?
Voorstanders noemen staatsbezoeken, handelsbelangen en vertegenwoordiging. Daar kunnen nuttige werkzaamheden tussen zitten. Dan bespreken we welke taken nodig zijn, wat ze kosten en wie ze kan uitvoeren. Het nut van een ontvangst vertelt ons nog niet waarom de gastheer via een stamboom moet worden geselecteerd.
Bewondering op eigen rekening
De bedragen hoeven daarvoor niet te worden opgeblazen. In de ontwerpbegroting voor 2027 staat voor de koning €1.197.000 aan persoonlijk inkomen. Daarnaast is €6.316.000 geraamd voor personeel en materiële uitgaven. Dat laatste is geen zakgeld. Ook zijn privévermogen is niet algemeen belastingvrij. Het bezwaar tegen erfelijk privilege heeft geen slordige boekhouding nodig.
Rothbard biedt voor de financiering een heldere maatstaf: vrijwillige samenwerking. Wie de familie bewondert, kan haar steunen. Verkoop herdenkingsborden, organiseer ontvangsten, werf donateurs voor de koets. Een fanclub mag groot zijn, enthousiast en uitstekend georganiseerd.
Laat alleen de contributie afhangen van lidmaatschap.
Wie niet meeklapt, hoeft daarmee niemand zijn plezier af te nemen. Die wil misschien gewoon niet betalen voor een publieke positie waarvoor afkomst de doorslag geeft.
Schaf het erfelijke staatsambt en de bijbehorende privileges daarom af. Beoordeel noodzakelijke publieke taken afzonderlijk. Ook een republiek verdient kritisch toezicht: een gekozen president maakt dwangfinanciering niet vanzelf vrijwillig en bestuur niet vanzelf verstandig.
De familie mag blijven. De bewondering ook.
Alleen de automatische incasso moet stoppen.