Enough Already

Stel je voor dat iemand in 2001 tegen je had gezegd dat twintig jaar oorlog de wereld veiliger zou maken. Afghanistan zou bevrijd worden, Irak democratisch, terrorisme verslagen en het Westen veilig.

Daarna kwamen de drones, de geheime gevangenissen, de invasies, de regimewissels, de vluchtelingenstromen en de miljardenfacturen. Aan het einde stonden de Taliban weer in Kabul, lag Irak in de invloedssfeer van Iran en had de oorlog tegen terrorisme meer terroristen geproduceerd dan hij vernietigde.

Scott Horton schreef Enough Already als aanklacht tegen die krankzinnige cirkel. Het is geen pacifistisch pamflet vol zachte woorden, maar een dossier over macht, leugens en voorspelbare terugslag.

Voor een Nederlandse lezer is dit geen ver-van-je-bed-show. Ook jouw belastinggeld, jouw NAVO-lidmaatschap en jouw politieke elite zijn onderdeel van deze machine geweest.

De oorlog die zichzelf voedt

Horton laat zien dat de oorlog tegen terreur nooit één oorlog was. Het was een mechanisme dat elke mislukking gebruikte als reden om door te gaan.

Als een interventie chaos veroorzaakte, beweerde Washington dat vertrek onverantwoord zou zijn. Als een drone-aanval nieuwe vijanden creëerde, werd dat bewijs dat er meer drones nodig waren.

Als een bondgenoot dictatoriaal bleek, heette hij toch noodzakelijk voor stabiliteit.

"You cannot bomb people into loving you."

Die Horton-achtige nuchterheid maakt het boek zo krachtig. Hij haalt de morele mist weg en vraagt naar de causale keten: wat deden westerse regeringen, wie werd geraakt en waarom kwam er wraak?

Blowback is geen excuus

Het woord blowback betekent niet dat terroristen gelijk hebben. Het betekent dat beleid gevolgen heeft.

Als staten landen bombarderen, regimes steunen, sancties opleggen en buitenlandse bases bouwen, dan reageren mensen niet alsof er niets is gebeurd. Horton hamert daarop omdat het officiële verhaal precies dit verbiedt.

Je moet geloven dat "ze ons haten om onze vrijheden", niet om bommen, bases, bezettingen en steun aan tirannen.

"They don't attack us because we are free, but because we are over there."

Dat is de zin die onder het hele boek ligt. Zodra je die begrijpt, wordt veel oorlogsretoriek onhoudbaar.

De terroristische daad blijft misdadig, maar de staatsleugen dat zij uit het niets kwam, valt weg.

Afghanistan als waarschuwing

Afghanistan was het eerste grote toneel van de oorlog tegen terreur en werd het grootste bewijs van haar failliet. Twintig jaar bezetting, duizenden doden, ontelbare contracten en bergen belastinggeld eindigden in beelden van mensen die zich aan vliegtuigen vastklampten.

De Taliban was niet verslagen, maar had gewacht. Horton beschrijft dit niet als pech.

Hij laat zien hoe bezetting, corruptie en centrale planning een papieren staat bouwden die alleen overeind bleef zolang buitenlandse macht haar ondersteunde. Voor Nederland doet dat pijn.

Nederlandse militairen gingen naar Uruzgan met woorden over wederopbouw, veiligheid en vrouwenrechten. De rekening kwam in geld, levens, trauma en politieke zelfmisleiding.

Irak en de fabriek van ISIS

Irak is Hortons centrale aanklacht tegen interventionistische hoogmoed. De oorlog werd verkocht met massavernietigingswapens die er niet waren.

Daarna kwam de bezetting, de ontbinding van het Iraakse leger, sektarische politiek, gevangenissen vol vernedering en een burgeroorlog die jihadisten voedde. Uit die chaos groeide ISIS.

Niet omdat Saddam een vrijheidsvriend was, maar omdat de Amerikaanse staat een samenleving openbrak die hij niet begreep en daarna verbaasd was dat er bloed uit kwam.

"The war made the enemy it claimed to fight."

Die zin vat Hortons historische punt samen. De oorlog tegen terreur was geen brandweer die branden bluste.

Het was een pyromaan met een persafdeling.

De Nederlandse belastingbetaler aan tafel

Je hoeft geen Amerikaan te zijn om dit boek persoonlijk te voelen. Nederland betaalde mee via missies, NAVO-verplichtingen, defensie-uitgaven, inlichtingensteun en politieke dekking.

Wanneer Den Haag praat over "internationale verantwoordelijkheid", hoor je zelden de vraag wie verantwoordelijk is voor de gevolgen. De Nederlandse belastingbetaler financiert F-35's, militaire bijdragen, steunpakketten en diplomatieke loyaliteit aan beleid dat elders families vernietigt.

Daarna betaalt hij nog eens voor vluchtelingenopvang, hogere veiligheidsuitgaven en binnenlandse polarisatie. Horton helpt je de rekening te volgen.

Die loopt niet alleen door Washington, maar ook door Den Haag, Brussel en de NAVO-burelen waar abstracte woorden echte kosten verbergen.

Propaganda met keurige gezichten

Een van Hortons sterkste punten is zijn afkeer van respectabele oorlogstaal. Oorlog wordt zelden verkocht als machtspolitiek.

Zij komt verkleed als humanitaire plicht, vrouwenrechten, democratie, stabiliteit of de bescherming van bondgenoten. Dezelfde experts die vorige keer ongelijk hadden, verschijnen weer in talkshows.

Dezelfde denktanks met defensiegeld leveren rapporten. Dezelfde politici die chaos veroorzaakten, waarschuwen dat terugtrekking chaos veroorzaakt.

Je leert na dit boek anders kijken naar keurige studio's en ernstige gezichten. Achter het decor staan belangen die vrede niet als succes zien, maar als bedreiging voor budgetten.

Genoeg betekent stoppen

Horton eindigt niet met een subtiel beleidsadvies. Zijn titel is zijn conclusie.

Genoeg al. Sluit de bases, haal de troepen terug, stop de sanctieoorlogen, beëindig dronecampagnes en behandel buitenlandse samenlevingen niet als schaakvelden.

Dat klinkt radicaal omdat het politieke midden gewend is geraakt aan permanente oorlog. Maar de radicale positie is juist dat twintig jaar mislukking nog niet genoeg bewijs zou zijn.

"Enough already means bring them home."

Voor jou als lezer is dit boek een vaccin tegen oorlogsverkoop. De volgende keer dat iemand zegt dat een nieuwe interventie nodig is om de vorige ramp te herstellen, hoor je Horton vragen wie er deze keer betaalt, wie er sterft en welke vijand morgen uit de puinhopen kruipt.