Defending the Undefendable

Walter Block schreef in 1976 een boek dat lijkt ontworpen om nette mensen ongemakkelijk te maken. Defending the Undefendable verdedigt niet de helden van de vrije markt, maar haar paria's.

De prostituee, woekeraar, drugsdealer, huisjesmelker, kaartjesdoorverkoper en chanteur verschijnen niet als morele voorbeelden, maar als testgevallen. Block vraagt je om je eerste afkeer even vast te houden zonder haar meteen tot wet te maken.

Wat als iemand vies, grof, hebzuchtig of sociaal veracht is, maar niemand dwingt en niemand bedriegt? Mag de staat hem dan toch verbieden omdat wij hem onaangenaam vinden? Dat is de kern van dit boek.

De markt begint waar walging stopt

Block maakt een onderscheid dat bijna iedereen in politieke discussies vergeet. Iets kan onaantrekkelijk zijn zonder agressie te zijn. Een vrijwillige transactie wordt niet onvrijwillig omdat buitenstaanders haar smerig vinden.

De prostituee verkoopt geen ziel, maar een dienst. De woekeraar geeft iemand krediet wanneer keurige banken de deur dichtgooien. De kaartjesdoorverkoper laat zien dat de officiële prijs niet de echte schaarste uitdrukte.

Block dwingt je te kijken naar wat er feitelijk gebeurt: twee mensen ruilen omdat beiden denken dat zij erop vooruitgaan. Je hoeft die keuze niet mooi te vinden, maar afkeer is geen argument voor dwang.

"A prostitute may be defined as one who engages in voluntary trade of sexual services for a fee."

Als jouw walging voldoende is voor een verbod, is vrijheid afhankelijk geworden van andermans maaggevoel. Block wil precies die reflex blootleggen.

Het boek is daarom geen pleidooi voor smaak, maar een oefening in principieel denken wanneer smaak juist tegen vrijheid schreeuwt.

De woekeraar als ongemakkelijke hulpverlener

Neem de geldschieter met hoge rente. In verhalen is hij een roofdier, maar Block vraagt waarom de klant bij hem terechtkomt. Vaak is het antwoord simpel: niemand anders wil het risico dragen.

Een arme ondernemer, gokker, migrant of wanbetaler krijgt geen goedkoop krediet omdat de kans op verlies groot is. Een hoge rente is dan geen magische uitbuiting, maar de prijs van risico.

Verbied je die transactie, dan verdwijnt het probleem niet. Je haalt alleen de laatste legale optie weg.

Stel je voor dat jij dringend geld nodig hebt voor een borg, operatie of zakelijke kans, en een politicus besluit dat het aanbod dat jij accepteert te duur is om te mogen bestaan.

Block laat zien hoe vaak bescherming in de praktijk betekent dat volwassen mensen minder opties krijgen. Het verbod voelt nobel voor de buitenstaander, maar hard voor degene die geen alternatief had.

Zwarte markten zijn lessen in verbodspolitiek

Block is even scherp over drugs, sekswerk en andere verboden markten. Hij romantiseert de onderwereld niet. Hij zegt juist dat veel ellende ontstaat doordat de staat vrijwillige handel de illegaliteit in duwt.

Wanneer contracten niet afdwingbaar zijn, reputatie moeilijk zichtbaar is en geschillen niet via normale wegen kunnen worden opgelost, wordt geweld aantrekkelijker. De staat wijst daarna naar dat geweld als bewijs dat het verbod nodig was.

Nederland begrijpt dit half in het coffeeshopbeleid en half in het prostitutiebeleid. We gedogen, reguleren, moraliseren en schrikken vervolgens van de zwarte randen die overblijven.

Block zou zeggen dat je niet verbaasd moet zijn wanneer een halfvrije markt halfcriminele uitkomsten produceert. Wie handel verdrijft, krijgt geen zuiverheid maar schaduw.

Extreme gevallen als gewetensproef

Murray Rothbard begreep waarom Blocks methode werkte. Wie de vrije markt alleen verdedigt wanneer het gaat om bakkerijen, boekenwinkels en vriendelijke ondernemers, heeft nog niet veel bewezen.

De vraag is wat je doet wanneer de ruilpartij onpopulair is. Daarom kiest Block figuren die de lezer het liefst meteen veroordeelt. Hij gebruikt hen als gewetensproef voor het non-agressieprincipe.

Als eigendom en toestemming werkelijk tellen, dan tellen ze ook wanneer de uitkomst lelijk, beschamend of sociaal onhandig is. Rothbard schreef in zijn voorwoord waarom die aanpak meer doet dan keurige verhandelingen.

"Defending the Undefendable does far more to demonstrate the workability and morality of the free market than a dozen sober tomes on more respectable industries and activities."

Hayek herkende dezelfde schoktherapie.

"Some will find it too strong a medicine, but it will still do them good even if they hate it."

Dat is precies de ervaring van dit boek. Je leest een hoofdstuk, voelt weerstand en moet daarna uitleggen waarom jouw weerstand wet moet worden.

Vrijheid voor mensen die je niet aardig vindt

De moderne relevantie van Block ligt overal waar politiek begint met de zin: dit zouden mensen niet mogen willen. Denk aan platformwerk, tijdelijke contracten, sekswerk, cryptohandel, flitsbezorging, betaalde draagmoederschap of handel in schaarse tickets.

Sommige praktijken zijn riskant, lelijk of opportunistisch. Maar Block vraagt steeds hetzelfde: waar is de agressie?

Stel je voor dat jij een slecht betaalde klus accepteert omdat het alternatief geen klus is. Een politicus noemt jouw keuze uitbuiting en verbiedt het contract. Voel je je dan bevrijd, of is jouw minst slechte optie zojuist afgepakt?

Defending the Undefendable haalt libertarische principes uit de salon en zet ze op straat, naast mensen die slechte keuzes maken en slechte reputaties hebben.

Daar wordt duidelijk of je vrijheid bedoelt, of alleen vrijheid voor mensen die op jou lijken. Het boek vraagt niet of je de prostituee, woekeraar of drugsdealer bewondert. Het vraagt of je bereid bent de staat een knuppel te geven omdat jij hen veracht.

Als het antwoord nee is, heeft Block zijn werk gedaan.