De avonden in de Rue Saint-Lazar

Stel je Parijs voor in 1849. De revolutie hangt nog in de muren, socialisten dromen van planning, conservatieven verlangen naar orde en liberalen verdedigen voorzichtig handel en eigendom.

Dan verschijnt Gustave de Molinari met een idee dat zelfs veel vrijemarktvrienden te ver vonden gaan. Niet alleen brood, spoorwegen en kranten moesten vrij concurreren, maar ook veiligheid.

Politie, leger en rechtshandhaving hoorden volgens hem niet vanzelfsprekend bij de staat. Ze konden, net als andere diensten, door vrije producenten worden geleverd.

De avonden in de Rue Saint-Lazar is daarom geen curiositeit uit de negentiende eeuw. Het is een vroeg en verbijsterend helder gesprek over de vraag die libertariërs nog steeds verdeelt: als concurrentie werkt, waarom stoppen we dan precies bij veiligheid?

Een gesprek dat de staat ontkleedt

Molinari kiest voor de vorm van avonden waarin een econoom, socialist en conservatief met elkaar spreken. Dat maakt het boek levendig.

Je hoort geen abstract traktaat, maar botsende wereldbeelden aan tafel. De socialist wil zekerheid via collectieve macht.

De conservatief wil orde via gevestigde autoriteit. De econoom vraagt telkens waarom dwang nodig zou zijn wanneer vrijwillige ruil betere prikkels geeft.

"Als concurrentie goed is voor de productie van brood, waarom zou zij slecht zijn voor de productie van veiligheid?"

Die vraag blijft in je hoofd hangen. Zij klinkt kinderlijk eenvoudig, maar maakt het staatsmonopolie meteen verdacht.

Veiligheid als productie

Molinari's beroemde inzicht is dat veiligheid geproduceerd wordt. Zij valt niet uit de hemel en ontstaat niet omdat een minister het woord openbare orde uitspreekt.

Mensen willen bescherming van persoon, huis, contract en eigendom. Daarvoor moeten middelen worden ingezet, keuzes worden gemaakt en fouten worden gecorrigeerd.

Dat is precies het terrein waar concurrentie normaal haar kracht toont.

"De productie van veiligheid moet, in het belang van de consumenten, onder de wet van vrije concurrentie vallen."

Wanneer één aanbieder veiligheid monopoliseert, verdwijnen de prikkels om beter, goedkoper en zorgvuldiger te werken. De staatspolitie hoeft jou niet als klant te winnen.

Zij krijgt haar geld via belasting en haar monopolie via wet.

Het monopolie met wapens

Molinari is zo scherp omdat hij monopolie serieus neemt. Als een bakker het broodmonopolie bezit, betaal je te veel voor slecht brood.

Als een veiligheidsproducent het geweldsmonopolie bezit, betaal je te veel voor slechte bescherming en kun je ook nog worden gedwongen te gehoorzamen. Het staatsmonopolie is daarom niet minder gevaarlijk dan andere monopolies, maar gevaarlijker.

Het combineert slechte prikkels met wapens, rechtbanken, gevangenissen en belastingmacht.

"Geen regering zou het recht moeten hebben de consument te beletten elders veiligheid te kopen."

Voor jou als lezer wordt de vraag praktisch. Waarom mag je kiezen tussen verzekeraars, banken, artsen en scholen, maar niet tussen beschermingsdiensten en rechtssystemen?

Waarom heet keuze daar plotseling chaos?

De consument van orde

Molinari kijkt naar burgers als consumenten van veiligheid. Dat klinkt zakelijk, maar het is juist menselijker dan staatsretoriek.

Een consument heeft belangen, klachten, alternatieven en rechten. Een onderdaan heeft plichten.

In een vrije veiligheidsmarkt zouden aanbieders moeten samenwerken omdat hun klanten onderling handel drijven, reizen en contracten sluiten. Conflict is duur.

Reputatieschade is duur. Arbitrage, verzekering en wederzijdse erkenning worden aantrekkelijker dan eindeloze strijd.

Molinari ziet dus geen karikatuur van particuliere legertjes die elkaar voortdurend bevechten. Hij ziet instellingen die door klanten worden betaald om vrede te bewaren.

Waarom socialisten en conservatieven allebei terugvallen op dwang

Het mooie aan de dialoogvorm is dat Molinari twee tegenstanders tegelijk laat falen. De socialist vertrouwt op de staat om gelijkheid en zekerheid af te dwingen.

De conservatief vertrouwt op de staat om orde en traditie te beschermen. Hun doelen verschillen, maar hun middel is hetzelfde: iemand krijgt het recht om anderen te bevelen.

De econoom doorbreekt die symmetrie. Hij vraagt niet wie de macht moet hebben, maar waarom die macht gecentraliseerd moet zijn.

Zodra je die vraag stelt, lijken links en rechts minder tegengesteld dan ze zelf geloven. Beide kampen verdedigen hun favoriete versie van het monopolie.

Molinari verdedigt de vrijheid om het monopolie te verlaten.

De moderne wereld als gedeeltelijk bewijs

Veel van Molinari's ideeën klinken minder vreemd wanneer je naar je eigen leven kijkt. Private beveiliging is normaal in winkels, bedrijven, wooncomplexen en evenementen.

Arbitrage werkt in internationale handel. Verzekeraars sturen gedrag via premies, preventie en voorwaarden.

Online platforms lossen dagelijks conflicten op zonder dat een staatsrechter elke bestelling bekijkt. Geen van deze voorbeelden bewijst dat alles morgen volledig staatsloos kan.

Maar ze bewijzen wel dat orde niet synoniem is met overheid. Molinari helpt je de restvraag scherper te stellen.

Als vrijwillige systemen al zoveel dragen, welke delen houden we dan alleen nog bij de staat omdat we ons geen alternatief durven voorstellen?

Vrijheid zonder uitzondering

De blijvende kracht van Molinari ligt in zijn consequentheid. Veel liberalen verdedigen vrije markten totdat iemand veiligheid zegt.

Dan worden ze plotseling monopolist. Molinari weigert die uitzondering.

Hij behandelt veiligheid niet als magisch domein, maar als menselijke behoefte die net als andere behoeften door betere prikkels kan worden gediend. Dat maakt hem een voorloper van het anarcho-kapitalisme lang voordat die term bestond.

Voor jou als lezer is dit boek een uitnodiging tot consequent denken. Als dwang monopolies corrumpeert, waarom zou het geweldsmonopolie dan zuiver blijven?

En als keuze goed is voor brood, zorg, nieuws en vervoer, waarom zou keuze dan verboden moeten zijn wanneer het om jouw veiligheid gaat?